Cha Alexandre de Rhodes (Đắc Lộ), sinh ngày 15.3.1593, tại Avignon, đất của Tòa thánh từ năm 1348-1791, do đó cha Đắc Lộ có quốc tịch Tòa thánh. Năm 1612, Đắc Lộ vào nhà tập Dòng Tên ở Roma. Khấn Dòng ngày 15.4.1614. Thụ phong linh mục năm 1618. Lễ Phục sinh năm 1618, Bề trên Dòng chấp thuận cho cha đi truyền giáo ở Nhật. Mãi tới ngày 29.5.1623, cha mới đặt chân lên đất Macao để chờ cơ hội đi vào Nhật. Tuy nhiên vì hoàn cảnh lúc bấy giờ ở Nhật khó nhập cảnh vì đang cấm đạo, cha được lệnh tham gia truyền giáo ở Đàng Trong. Tháng 12.1624, cha nhập cảnh Đàng Trong. Cha học tiếng Việt tại Dinh Chiêm dưới sự hướng dẫn của cha Francisco de Pina.
Nhờ sự bảo trợ của Cống quận công Trần Đức Hòa, Khám lý phủ Qui Nhơn, cha Buzomi, cha Francisco de Pina cùng với cha Borri thành lập Cư sở tại Nước Mặn vào tháng 7.1618. Đây là Cư sở (Residentia) đầu tiên của Dòng Tên tại Đại Việt. Dưới sự tổ chức của cha Buzzomi, Bề trên Cư sở, ba thừa sai đầu tiên ấy đã nghiên cứu dùng mẫu tự Latinh ký âm tiếng Việt nhằm phục vụ cho việc truyền giáo. Từ đó, chữ Quốc ngữ phôi thai ra đời.
Cuối năm 1619, cha De Pina về Hội An. Cư sở Hội An được thành lập. Năm 1623, cha Pina đã có mặt, mua nhà tại Dinh Chiêm, tuy nhiên mãi tới năm 1625, Cư sở Dinh Chiêm mới được thành lập. Cha Đắc Lộ ở Đàng Trong cho đến tháng 7.1626, cha được lệnh trở về Macao để vào truyền giáo ở Đàng Ngoài.
Ngày 19.3.1627, cha Đắc Lộ cùng với cha Phêrô Marques, cập bến Cửa Bạng, Thanh Hóa. Nhờ có vốn tiếng Việt được học ở Đàng Trong, cha Đắc Lộ rất thành công khi làm việc truyền giáo ở Đàng Ngoài. Đầu tháng 5.1630, cha lên tàu rời khỏi Đàng Ngoài theo lệnh chúa Trịnh Tráng.
Về tới Macao, cha Đắc Lộ bị cầm chân tại Học viện São Paulo với chức danh giáo sư thần học (1630-1640). Năm 1639, chúa Thượng Nguyễn Phước Lan trục xuất tất cả các thừa sai ở Đàng Trong. Ai là người phù hợp để có thể trở vào Đàng Trong, một giáo đoàn còn non trẻ đang cần Linh mục? Cha Đắc Lộ được chọn. Cha Đắc Lộ ra vào Đàng Trong 04 lần trong thời gian từ 1640-1645:
- Lần thứ I (2.1640 đến 8.1640)
- Lần thứ II (12.1640 - 7.1641)
- Lần thứ III (1.1642 đến 9.1643)
- Lần thứ IV (01.1644 đến 7.1645)
Ngày 01.6.1645, cha Đắc Lộ và các thầy giảng bị bắt trên đường hướng về Quảng Bình. Chúa Nguyễn Phúc Lan kết án tử cho cha, nhưng được quan Thái sư của chúa can thiệp, chúa cải án tử thành án trục xuất. Ngày 03.7.1645, cha phải lên tàu về Áo Môn, vĩnh viễn xa cách Việt Nam. Xa mặt chứ không cách lòng, cha viết: "Thân xác tôi rời bỏ Đàng Trong, nhưng tâm hồn thì không, cả Đàng Ngoài nữa, không kém".
Với tài trí và nhiệt huyệt của mình, cha Đắc Lộ đã có công tập hợp, đúc kết và hệ thống các dữ liệu về chữ Quốc ngữ đã có từ công trình của các thừa sai đi trước. Năm 1651, cha cho ra đời quyển tự điển Việt - Bồ - La và sách Phép Giảng Tám Ngày (song ngữ: Latinh-Quốc ngữ). Hai quyển sách này hẳn phải theo chân các thừa sai đến truyền giáo tại Việt Nam.
Hình bìa sách "Phép Giảng Tám Ngày" của cha Đắc Lộ (quyển sách lưu giữ ở nhà thờ Mằng Lăng)
Năm 1654, cha Đắc Lộ được bổ nhiệm làm việc truyền giáo ở Iran (Ba Tư). Năm 1660 cha qua đời và được an táng ở nghĩa trang Công giáo Armenia, thành phố Isfahan.
Mộ cha Đắc Lộ lập năm 1660 trong nghĩa trang Công giáo Armenia tại Iran ngày nay.
Như một dòng sông không ngừng chảy trong lịch sử văn hóa dân tộc, từ một công cụ truyền giáo ban đầu của các linh mục thừa sai, sau hơn 400 năm phát triển, chữ Quốc ngữ đã trở thành hệ thống chữ viết chính thức, phổ biến và không thể thiếu của Việt Nam. Không thể không thừa nhận rằng, trong vòng hơn 400 năm trở lại đây, một trong những thành tựu văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam là chữ Quốc ngữ. Chữ Quốc ngữ đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ từ chữ Hán/Nôm sang hệ thống chữ viết theo mẫu tự Latin, giúp phổ biến giáo dục, nâng cao dân trí, tạo nền tảng cho văn học hiện đại và kết nối với thế giới. Đối với thế giới, sự ra đời của chữ Quốc ngữ là sự kiện rất đặc biệt, và cho đến nay, nó vẫn còn được nghiên cứu, phân tích rất nhiều.
Với truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", Giáo Sư Nguyễn Đăng Hưng và trí thức công giáo đã tổ chức cuộc hành hương về thăm nghĩa trang Công giáo Armenia ở thành phố Isfahan – Iran, nơi an nghỉ của cha Đắc Lộ, một trong những vị đã có công với chữ Quốc ngữ, và làm lễ tưởng niệm và khánh thành đặt bia tri ân cha. Buổi lễ có sự hiện diện của các nhà chức trách địa phương, ông Mazahenri đại diện cộng đồng Hồi giáo và ông Gestabian đại diện cộng đồng Kitô giáo thành phố Isfahan, bà Gukasian Trưởng phòng quan hệ cộng đồng nhà thờ Vank thành phố Isfahan và gia đình ông Hojat, người trợ giúp Giáo Sư Hưng tổ chức chuyến đi cho đoàn.
Theo Phêrô Võ Tá Khánh, Giuse Trần Duy Tâm (TGPSG)